Een vogel die in je handpalm zou verdwijnen, maar wel tot 200 keer per seconde met zijn vleugels slaat: de bijenkolibrie is zo’n dier waarbij elk feit klinkt alsof iemand heeft overdreven. Toch is Mellisuga helenae echt. Dit is de kleinste vogel ter wereld, en wie hem tussen bloemen ziet hangen, snapt meteen waarom mensen hem soms voor een insect aanzien.
Zo klein dat je ogen even moeten bijstellen
De afmetingen van de bijenkolibrie zijn bijna komisch. Van snavelpunt tot staart meet hij ongeveer 5 tot 6,1 centimeter. Het gewicht ligt rond 1,6 tot 2,6 gram. Dat is lichter dan veel muntstukken.
Die mini-maat maakt meteen indruk, maar het uiterlijk doet de rest. Hij heeft een slank, recht snaveltje dat precies in bloemkelken past. De tong is gevorkt, handig voor nectar. En dan het verenkleed: dat glanst in het licht, waardoor de kleuren steeds anders lijken. Even groen, dan weer blauwachtig. Bij mannetjes valt in de broedtijd vooral de keel op, met een fel rood-roze glans die ineens kan oplichten.
Vrouwtjes zijn meestal net iets groter en zwaarder. Hun kleuren zijn rustiger: blauwgroene bovendelen, een blekere onderkant en witte stippen op de staartveren. Jonge vogels lijken sterk op de vrouwtjes.
Het grappige aan deze soort is dat de grootte je op het verkeerde been zet. Zie je iets kleins razendsnel voor een bloem hangen, dan denk je eerder aan een grote bij of hommel dan aan een vogel.
Stilhangen in de lucht kost een berg energie
Schattig is hij zeker, maar de bijenkolibrie is vooral een vliegspecialist. Zijn vleugels slaan ongeveer 80 tot 200 keer per seconde. Daardoor kan hij voor een bloem blijven hangen, achteruit vliegen en razendsnel van richting veranderen.
Voor zo’n vlucht heb je geen licht motortje nodig, maar een complete raceversie. Ongeveer 30 procent van het lichaamsgewicht bestaat uit vliegspieren. Ook de schouders zijn aangepast: die maken een grote vleugelrotatie mogelijk, wat nodig is om zo precies te manoeuvreren.
Binnenin gaat het tempo net zo hard door. De hartslag kan oplopen tot ongeveer 1200 slagen per minuut. De ademhaling tot zo’n 300 keer per minuut. In zo’n piepklein lijf draait alles op topsnelheid.
Daarom is de nacht voor deze vogel geen gewone pauze. Bij koel weer schakelt hij over op torpor, een toestand waarin het lichaam flink vertraagt om energie te sparen. Overdag is het een vliegende suikerverbrander, ’s nachts gaat de spaarstand aan. Dat contrast maakt deze soort misschien nog wel indrukwekkender.
Op Cuba leeft hij tussen bloemen, bosranden en tuinen
Wie de bijenkolibrie in het wild wil zien, moet naar Cuba. Daar leeft hij op het hoofdeiland en op Isla de la Juventud. De soort is dus endemisch op Cuba. Dat betekent ook dat zijn leefgebied beperkt is.
Hij zit graag in dichte bossen, bosranden, struikgewas en tuinen met veel bloeiende planten. Vooral plekken in het laagland zijn geschikt. Lianen, bloeiende struiken en andere nectarbronnen maken zo’n gebied aantrekkelijk.
Je moet je zijn leefwereld voorstellen als een route langs tankstations. Voor een vogel met zo’n hoog energieverbruik is een landschap vol bloemen geen luxe, maar noodzaak. Hij blijft meestal in dezelfde regio, al verschuift hij wel als ergens meer bloemen in bloei staan.
Dat slimme geschuif past perfect bij zijn levensstijl. Geen verre trektochten, wel voortdurend opletten waar de beste bloemen te vinden zijn.
Tot 2000 bloemen op een dag
Hier wordt het pas echt absurd. Een bijenkolibrie leeft vooral van nectar, maar vult dat aan met kleine insecten en spinnen. Die extra hapjes leveren eiwitten op.
Hoeveel bloemen hij bezoekt? Tot 1500 tot 2000 per dag. Dat is geen vriendelijk rondje door een tuin, maar een onafgebroken route langs bloeiende loketten. Daarbij neemt hij dagelijks ongeveer zijn eigen gewicht aan nectar en kleine prooidieren op.
Dat vele bloembezoek maakt hem meteen belangrijk voor de natuur om hem heen. Tijdens het drinken van nectar neemt hij stuifmeel mee van bloem naar bloem. Zo helpt hij planten bij de bestuiving.
En daar zit iets moois in. De kleinste vogel ter wereld speelt een grote rol in het leven van bloemen. Niet door kracht of formaat, maar door eindeloos heen en weer te schieten tussen bloeiende planten.
Het nest is kleiner dan je verwacht
Alsof de vogel zelf nog niet klein genoeg is, doet het nest er nog een schepje bovenop. Het vrouwtje bouwt een komvormig nest van spinnenweb, mos, plantenvezels en stukjes schors. De binnenkant werkt ze af met zacht plantenmateriaal.
Dat nest hangt op een dunne tak, meestal 3 tot 5 meter boven de grond. De doorsnede is ongeveer 2,5 centimeter. Dat is zo klein dat een vingerhoed nog steeds een bruikbaar vergelijkingsbeeld blijft.
Meestal legt het vrouwtje 2 eieren. Die zijn wit en ongeveer 6 millimeter groot. Kleiner dan een erwt, en dat zegt eigenlijk alles. Wie wil begrijpen hoe extreem klein de kleinste vogel ter wereld is, hoeft alleen maar naar die eieren te kijken.
De broedduur ligt tussen 14 en 22 dagen, vaak rond 21 dagen. Daarna komen de jongen kaal uit het ei. Het vrouwtje doet vervolgens al het werk alleen: broeden, voeren en verzorgen. Na ongeveer 14 dagen zijn de jongen volledig bevederd. En 4 tot 5 dagen later verlaten ze het nest al.
Dat is een opvallend tempo. In nog geen drie weken verandert een kaal kuikentje in een vliegende mini-kolibrie.
Het vrouwtje doet het zware werk alleen
Bij deze soort is de taakverdeling helder. Het vrouwtje bouwt het nest, broedt op de eieren en voedt de jongen. Het mannetje helpt daar niet bij.
Dat maakt de keuze van de nestplek extra belangrijk. Een dunne tak op een veilige hoogte, goed verstopt tussen begroeiing, kan het verschil maken. Voor zo’n klein dier is beschutting geen detail.
Jonge vogels zijn na ongeveer een jaar geslachtsrijp. In het wild kan de soort 7 tot 10 jaar oud worden, wat voor zo’n piepkleine vogel opvallend lang is.
Klein formaat, kwetsbaar leefgebied
De bijenkolibrie is spectaculair, maar niet onaantastbaar. De soort staat op de IUCN Rode Lijst als Near Threatened, in het Nederlands vaak vertaald als gevoelig of bijna bedreigd.
De grootste druk komt door verlies van leefgebied. Ontbossing en de omzetting van natuur naar landbouwgrond verkleinen de plekken waar voldoende bloemen en beschutting te vinden zijn. Voor een specialist die zo sterk afhankelijk is van bloeiende planten, tikt dat hard aan.
Juist dat maakt deze vogel zo fascinerend. Alles aan hem is fijn afgesteld op een leven tussen bloemen. Dat werkt prachtig zolang het landschap meewerkt. Verandert dat landschap, dan wordt zo’n specialist al snel kwetsbaar.
Waarom de bijenkolibrie blijft verbazen
Sommige dieren maken indruk door lawaai, tanden of formaat. De bijenkolibrie kiest een heel andere route. Hij is minuscuul, licht en bijna onwerkelijk snel.
Hij hangt stil in de lucht. Hij vliegt achteruit. Hij bezoekt tot 2000 bloemen per dag. Zijn eieren zijn kleiner dan een erwt. En toch is dit geen natuurgrapje, maar een perfect aangepaste vogel.
Misschien is dat wel het leukste aan de bijenkolibrie. Hoe langer je naar de details kijkt, hoe ongelooflijker hij wordt. Eerst denk je: wat een klein vogeltje. Daarna besef je dat je naar een van de knapste vliegers van de vogelwereld kijkt.
FAQ
Hoe groot is de bijenkolibrie?
De bijenkolibrie wordt ongeveer 5 tot 6,1 centimeter lang en weegt rond 1,6 tot 2,6 gram. Daarmee is het de kleinste vogel ter wereld.
Waar leeft de bijenkolibrie?
Deze kolibrie leeft op Cuba en op Isla de la Juventud. Hij komt voor in bossen, bosranden, struikgewas en tuinen met veel bloeiende planten.
Wat eet een bijenkolibrie?
Hij leeft vooral van nectar. Daarnaast eet hij kleine insecten en spinnen.
Hoeveel bloemen bezoekt een bijenkolibrie per dag?
Dat kunnen er tot 1500 tot 2000 per dag zijn. Door al dat bloembezoek helpt hij ook bij de bestuiving van planten.
Wat moet je doen als een kolibrie ziek of verzwakt lijkt?
Zie je een vogel die sloom is, slecht vliegt of zichtbaar verzwakt oogt, neem dan contact op met een dierenarts of een erkende wildopvang. Geef geen medicijnen of voeding op eigen initiatief.
