Twintigduizend tikken op een dag. Dat is ongeveer wat een specht kan produceren zonder duizelig van de boom te vallen. Zet daar een snelheid van 20 tot 25 kilometer per uur bij voor zo’n snavelklap, en je snapt waarom deze vogel al eeuwen de aandacht trekt.
Toch is een specht niet zomaar “die vogel die op hout hamert”. In Nederland kom je meerdere soorten tegen, en die gedragen zich lang niet allemaal hetzelfde. De ene hangt als een acrobaat tegen een stam, de andere loopt liever over het gras op zoek naar mieren. Juist die verschillen maken spechten leuk om te herkennen.
Een lantaarnpaal die ineens begint te ratelen
Veel mensen denken bij een specht meteen aan voedsel zoeken. Logisch, maar dat harde geroffel heeft vaak een andere reden. Het is vooral een boodschap. Dit is mijn plek. En: hoor mij eens.
Daarom kiest een vogel soms niet eens voor een boom. Een metalen lantaarnpaal of dakgoot maakt veel meer kabaal. Handig dus als je wilt opvallen. Hoor je in het voorjaar ergens een droog, ratelend salvo door de straat galmen, dan is de kans groot dat er een specht bezig is met reclame voor zichzelf.
Roffelen helpt bij het afbakenen van een territorium en speelt ook een rol bij het vinden of houden van een partner. Dat maakt zo’n geluid ineens minder willekeurig. Het is geen driftbui op een boomstam, maar communicatie met volume.
Zo herken je een specht sneller dan je denkt
Een specht herkennen lukt het best als je niet alleen naar kleur kijkt. De bouw verraadt vaak al veel.
Deze vogels hebben een scherpe snavel, stijve staartpennen en poten met twee tenen naar voren en twee naar achteren. Dat laatste geeft grip op boomschors. De staart werkt als steunpunt. Daardoor kunnen ze bijna tegen een stam “leunen” terwijl ze hakken of klauteren.
Ook de tong is een sterk staaltje gereedschap. Bij de grote bonte specht kan die tot 4 centimeter voorbij de snavel uitsteken. Bij de groene specht loopt dat op tot 10 centimeter. Dat is handig als je insecten of mieren uit kieren en gangen moet vissen.
Let ook op de vlucht. Veel soorten vliegen golvend: een paar snelle vleugelslagen, dan even een boogje. De zwarte specht oogt in de lucht juist weer anders en valt daardoor extra op.
De grote bonte specht is de buurman die iedereen kent
Wie in Nederland geregeld in een park, tuin of bos kijkt, ziet vaak als eerste de grote bonte specht. Dat is de bekendste soort. Hij is 20 tot 26 centimeter lang, weegt 70 tot 98 gram en heeft een spanwijdte van 34 tot 39 centimeter.
Zijn outfit is meteen raak. Zwart-wit, grote witte schoudervlekken en onder de staart een felrode vlek. Die wordt vaak de rode broek genoemd, en eerlijk is eerlijk: als je die eenmaal kent, vergeet je hem niet meer. Het mannetje heeft daarnaast een rode vlek op het achterhoofd. Bij het vrouwtje ontbreekt die. Jonge vogels pakken nog wat meer uit met een rode kruin.
Deze soort blijft meestal in hetzelfde gebied. Het is dus een standvogel. De balts kan al vroeg beginnen, waarna het roffelen in het voorjaar goed op gang komt. Vanaf begin april start vaak de broedperiode. Het paar hakt zelf een nestholte uit, meestal in zacht of rottend hout. Zonder bekleding, gewoon kaal hout. Daarin liggen meestal 5 tot 7 witte eieren.
Beide ouders broeden. Het mannetje neemt vaak de nachtdienst voor zijn rekening. Na 10 tot 12 dagen komen de jongen uit het ei. Ongeveer 20 tot 23 dagen later verlaten ze het nest. Daarna zijn ze nog niet meteen zelfstandig. De ouders verzorgen ze vaak nog zo’n 10 dagen.
Ook bij het eten is deze soort vindingrijk. Insecten, larven en spinnen worden uit schors gehaald. In de winter staan ook zaden van naaldbomen op het menu. Soms gebruikt de vogel daarvoor een spechtensmidse: een plek waar een dennenkegel stevig wordt vastgezet, zodat de zaden eruit gehakt kunnen worden. Wie zo’n “werkbank” eenmaal heeft gezien, kijkt nooit meer hetzelfde naar een boomstronk.
De groene specht loopt liever over het gras
Hier gaat het beeld van de klassieke boomklopper meteen onderuit. De groene specht zit lang niet altijd tegen een stam. Sterker nog: je ziet hem vaak op de grond.
Dat heeft alles met zijn lievelingseten te maken. Tot 90 procent van zijn voedsel bestaat uit mieren. Daarom scharrelt hij graag over gazons, bermen en open plekken. Hij roffelt ook minder dan veel andere soorten. Wie een groene specht zoekt door alleen omhoog te kijken, mist hem dus makkelijk.
Deze soort is 31 tot 34 centimeter lang, weegt 140 tot 250 gram en heeft een spanwijdte van 40 tot 52 centimeter. Het verenkleed is olijfgroen, met een gele stuit en een opvallende koptekening. Bij het mannetje zit onder het oog een rode vlek in het zwarte deel. Bij het vrouwtje blijft dat stuk zwart. Jonge vogels zijn zwaar gevlekt.
Ook de groene specht blijft meestal in zijn territorium. De broedperiode loopt van maart tot juni. Er worden meestal 5 tot 8 witte eieren gelegd in een zelf uitgehakte boomholte. De broedduur ligt tussen 14 en 20 dagen. De jongen blijven 23 tot 27 dagen in het nest. Daarna blijft de familie vaak nog 3 tot 7 weken bij elkaar, al verdelen de ouders de jongen soms onderling.
Die specialisatie op mieren is slim, maar maakt de soort ook kwetsbaar. In strenge winters wordt voedsel op of in de bodem lastiger bereikbaar. Juist wat de groene specht zo herkenbaar maakt, kan hem dan in de problemen brengen.
De zwarte specht maakt indruk nog voor hij iets doet
Sommige vogels hoef je niet eerst door een verrekijker te bekijken. Die vallen meteen op. De zwarte specht is er zo een.
Met 45 tot 55 centimeter lengte, een gewicht van 300 tot 350 gram en een spanwijdte van 64 tot 68 centimeter is dit een forse verschijning. Hij is helemaal zwart, met gele ogen en een heldergrijze snavel. Het mannetje draagt een volledig rode kruin. Bij het vrouwtje zit het rood alleen achter op de kop.
Buiten de broedtijd leeft deze soort meestal alleen. Zijn territorium kan 300 tot 400 hectare groot zijn. Dat is geen stukje bos meer, dat is een compleet werkgebied. De broedperiode loopt van maart tot mei. Per legsel zijn er meestal 3 tot 5 eieren. De broedduur is 12 tot 14 dagen, en de jongen blijven 24 tot 31 dagen in het nest.
De zwarte specht laat ook letterlijk grotere sporen achter dan zijn kleinere familieleden. Zijn nestholtes en hakplekken zijn flink. En daar profiteren andere dieren later weer van.
De kleine bonte specht is makkelijk te missen
Niet elke specht maakt meteen indruk door formaat. De kleine bonte specht doet juist het tegenovergestelde. Hij is nauwelijks groter dan een huismus.
Dat maakt hem verrassend lastig. Je hoort een tikje, ziet iets zwart-wits bewegen en denkt al snel aan een grote bonte specht. Toch klopt dat niet altijd. De kleine bonte heeft horizontale strepen op de rug en mist de rode onderstaart. Geen rode broek dus. Dat is een handig verschil als je snel moet kijken. Het mannetje heeft een klein rood petje, het vrouwtje niet.
Juist door zijn formaat en subtiele tekening glipt deze soort vaak weg in het beeld. Pas als je weet waar je op moet letten, valt hij op. Dat is misschien wel het leukste aan vogels kijken: eerst zie je “een specht”, daarna zie je ineens details die je eerder compleet miste.
Waarom een specht geen hoofdpijn lijkt te krijgen
Het blijft een vreemd gezicht. Een vogel die keer op keer met kracht op hout slaat, en daarna gewoon doorgaat alsof er niets aan de hand is.
Dat komt door de bouw van het lichaam. De hersenen zitten stevig in de schedel verankerd en er is weinig hersenvocht aanwezig. Dat helpt om de klappen op te vangen. Ook de ogen zijn beschermd. Die sluiten een fractie van een seconde voordat de snavel het hout raakt. Zo krijgen houtsplinters minder kans.
Dat maakt roffelen nog indrukwekkender als je er even bij stilstaat. Je kijkt niet naar een dier dat maar wat doet. Je kijkt naar een vogel die daar helemaal op gebouwd is.
Oude spechtenholen worden snel tweedehands verhuurd
Een specht hakt zijn nestholte zelf uit, meestal in zacht of rottend hout. Maar na vertrek blijft zo’n gat zelden lang leeg.
Andere holenbroeders maken er graag gebruik van. Denk aan mezen, spreeuwen en bosuilen. Ook boommarters kunnen profiteren van zulke holtes. Daarmee zijn spechten veel meer dan alleen bewoners van het bos. Ze zijn ook bouwers voor andere soorten.
Dat is meteen een goede reden waarom oude bomen en dood hout zo belangrijk zijn. Wat er rommelig uitziet, is vaak juist een drukke woonwijk voor dieren. In een strak opgeruimd bos verdwijnen veel van die kansen.
Soms ontstaat er strijd om zo’n plek. Grote bonte spechten kunnen bijvoorbeeld uit hun nestholte worden verjaagd door halsbandparkieten. Ook kauwen en uilen dingen mee naar geschikte gaten. Een boom kan dus rustiger lijken dan hij is.
In tuin, park of bos: hier maak je de meeste kans
Spechten leven vooral in bosrijke gebieden, maar je hoeft niet diep de wildernis in. Parken, boomgaarden, grotere tuinen en stadsranden kunnen ook prima zijn, zolang er maar bomen staan en liefst ook wat ouder hout aanwezig is.
De grote bonte specht duikt geregeld op in tuinen. De groene specht zie je eerder op grasvelden en open plekken. De zwarte specht vraagt meer ruimte en valt vooral op in grotere bosgebieden.
Zie je een specht die sloom oogt, moeite heeft met vliegen of ander afwijkend gedrag laat zien, dan kun je hem het best met rust laten. Gaat het om een vogel in nood of twijfel je over de gezondheid van een gehouden dier, neem dan contact op met een dierenarts of een deskundige vogelopvang.
FAQ
Hoe groot wordt een specht?
Dat hangt af van de soort. De grote bonte specht wordt 20 tot 26 centimeter lang, de groene specht 31 tot 34 centimeter en de zwarte specht 45 tot 55 centimeter.
Wat eet een specht?
Veel soorten eten insecten, larven en spinnen. In de winter eten sommige ook zaden. De groene specht is een specialist in mieren.
Waarom hakt een specht in bomen?
Om voedsel te zoeken, een nestholte te maken en te roffelen als signaal naar soortgenoten.
Welke spechten komen in Nederland voor?
Onder meer de grote bonte specht, groene specht, zwarte specht, kleine bonte specht, middelste bonte specht en draaihals.
Hoe oud wordt een specht?
Dat verschilt per soort. De grote bonte specht haalt vaak 5 tot 11 jaar, de groene specht 7 tot 12 jaar en de middelste bonte specht 5 tot 10 jaar.
