Vijf centimeter vleugel. Meer heeft de kiwi vogel ongeveer niet. En toch hoort hij bij dezelfde groep als struisvogels en emoes. Dat contrast maakt dit dier meteen leuk: een kleine, schuwe nachtvogel die familie is van de reuzen onder de vogels.
De kiwi vogel komt alleen in Nieuw-Zeeland voor en ziet eruit alsof hij in elkaar is gezet uit losse ideeën. Een ronde vogel zonder zichtbare staart, met veren die op haren lijken, stevige poten en een lange snavel waarmee hij de bosbodem afspeurt. Wie hem voor het eerst ziet, snapt direct waarom de kiwi zo’n beroemde verschijning is. Hij oogt niet als een gewone vogel en gedraagt zich ook niet zo.
De kiwi vogel lijkt amper op een vogel
De kiwi vogel is de kleinste loopvogel ter wereld. Volwassen dieren zijn ongeveer zo groot als een kip en wegen tussen de 1,4 en 4 kilo. Zijn verwanten zijn veel groter, maar de bouw verraadt de familieband toch een beetje: sterke poten, nauwelijks bruikbare vleugels en geen vliegleven.
Die vleugels zijn bijna komisch klein. Ze worden ongeveer 5 centimeter lang en zitten verstopt onder het verenkleed. De wetenschappelijke naam Apteryx betekent ‘vleugelloos’, al klopt dat dus net niet helemaal. De vleugels zijn er wel, maar je moet er moeite voor doen om ze te vinden.
Ook de veren vallen op. Ze lijken meer op haren dan op de gladde veren die je bij veel andere vogels ziet. Dat geeft de kiwi zijn ruige, zachte uiterlijk. Tussen bladeren, takken en schaduw werkt dat meteen als camouflage.
En dan is er nog de snavel. Die is lang en smal, met neusgaten aan het uiteinde. Dat is onder vogels zeldzaam. Veel vogels vertrouwen vooral op hun ogen. De kiwi vogel doet het anders en speurt de wereld af met zijn snavel en reukvermogen.
Waar leeft de kiwi vogel? Alleen in Nieuw-Zeeland
Wie zoekt op waar leeft de kiwi vogel, komt altijd bij hetzelfde antwoord uit: Nieuw-Zeeland. In het wild leeft hij nergens anders. Dat maakt hem niet alleen bijzonder, maar ook kwetsbaar. Als het daar misgaat, heeft de soort geen tweede thuis.
Zijn leefgebied is breder dan veel mensen denken. De kiwi vogel leeft in bossen en dichte begroeiing, maar ook in struikgewas, rustige natuurgebieden, kustduinen, ruwe graslanden en zelfs in berggebieden met koude omstandigheden. Zolang er dekking is en genoeg voedsel in of op de bodem zit, kan hij er uit de voeten.
Dat verborgen leven past goed bij zijn karakter. Overdag houdt hij zich schuil. Pas als het donker wordt, komt hij tevoorschijn. Daardoor kun je in een gebied vol kiwi’s lopen zonder er één te zien.
In Nederland en België leeft de kiwi vogel niet in het wild. Soms is hij wel in een dierentuin te zien.
De kiwi vogel snuffelt zijn eten bij elkaar
Een merel pikt op zicht. Een roofvogel speurt van boven. De kiwi vogel pakt het heel anders aan. Hij loopt over de bodem en steekt zijn snavel in de grond om voedsel op te sporen. Die neusgaten op de snavelpunt komen dan perfect van pas.
Op het menu staan onder meer wormen, insecten, larven, kevers, spinnen en kleine slakken. Soms eet hij ook vruchten. Daarnaast worden kleine krabben en rivierkreeften genoemd. Het beeld dat daarbij hoort, is bijna dat van een speurhond in vogelvorm: kop omlaag, snavel vooruit, rustig zoekend tussen bladeren en aarde.
Voor de komst van de mens vulde de kiwi in Nieuw-Zeeland een rol die in andere landen vaak door kleine zoogdieren wordt ingenomen. Waar je elders misschien aan een mol of egel denkt, liep daar een loopvogel over de bosbodem. Alleen dat idee is al sterk: een vogel die de nachtdienst van een snuffelend grondier draait.
Overdag stil, ’s nachts fel: zo leeft de kiwi vogel
De kiwi vogel is nachtactief. Terwijl veel andere vogels dan juist zwijgen en rusten, begint voor hem het werk. Dat ritme past bij zijn leefgebied en bij zijn manier van voedsel zoeken. In het donker hoeft hij niet te vertrouwen op scherpe ogen, want zijn snavel en reukzin doen veel van het werk.
Schuw betekent trouwens niet slap. Kiwi’s leven territoriaal en verdedigen hun gebied. De grootte van zo’n territorium verschilt flink en ligt ergens tussen 2 en 100 hectare, afhankelijk van soort en leefgebied. Dat is een groot verschil, maar het laat vooral zien dat een kiwi ruimte nodig kan hebben.
Vaak leven ze in paren en meestal zijn ze monogaam. Bij sommige soorten, zoals de Stewart Island tokoeka, komen ook kleine familiegroepen voor. Dat maakt hun sociale leven minder simpel dan je misschien verwacht van een dier dat zo verborgen leeft.
De naam kiwi zou zijn afgeleid van de roep van het mannetje. Dat is zo’n detail dat blijft hangen. Je hoort als het ware al een nachtelijk geluid door het bos gaan en begrijpt ineens waar die naam vandaan kan komen.
Het ei van de kiwi vogel slaat alles
Sommige feiten zijn zo vreemd dat ze bijna verzonnen klinken. Het ei van de kiwi vogel hoort in die categorie. In verhouding tot haar lichaamsgrootte legt het vrouwtje het grootste ei van alle vogels. Dat ei kan 20 tot 25 procent van haar lichaamsgewicht uitmaken.
Dat is enorm. Bij een dier ter grootte van een kip verwacht je niet zo’n gigantisch ei. Toch doet de kiwi het gewoon. Daarmee wint hij geen prijs voor gemak, wel voor een van de opvallendste records in de vogelwereld.
Per broedperiode worden meestal één of twee eieren gelegd. De broedduur is gemiddeld 80 dagen. Dat geldt als de langste broedduur onder vogels. Ook hier wijkt de kiwi weer af van wat veel mensen bij vogels verwachten.
Bij sommige soorten, zoals de Noordereilandkiwi, broedt alleen het mannetje. Dat geeft het hele verhaal nog een extra draai. Eerst dat enorme ei, daarna een lange broedtijd, en dan ook nog een mannetje dat de klus op zich neemt.
Een kuiken van de kiwi vogel is geen hulpeloos bolletje
Veel vogeljongen komen kaal en kwetsbaar uit het ei. Een jonge kiwi vogel niet. Die komt volledig bevederd ter wereld en ziet er al verrassend compleet uit. Geen open bek in een nest, maar een miniatuurversie van de ouders.
In de buikholte zit nog een rest eierdooier. Daar kan het kuiken de eerste week op teren. Na ongeveer 10 dagen is het jong zelfstandig. Dat is snel, zeker als je bedenkt hoe lang het daarvoor in het ei heeft gezeten.
Toch begint het leven van een kiwi zwaar. In de eerste 6 maanden zijn kuikens kwetsbaar. In het wild overleeft ongeveer 90 procent die eerste periode niet. Dat maakt elke volwassen kiwi vogel meteen indrukwekkender. Wie groot wordt, heeft een lastige start overleefd.
Als alles meezit, kan een kiwi in het wild vermoedelijk ongeveer 20 jaar oud worden.
Waarom de kiwi vogel bescherming nodig heeft
In Nieuw-Zeeland is de kiwi vogel veel meer dan alleen een dier. Hij is een nationaal symbool. Ook cultureel speelt hij een rol. Maori gebruikten de veren in kostbare mantels. En de geboorte van een zeldzame witte kiwi wordt gezien als een teken van voorspoed.
Tegelijk gaat het niet vanzelf goed met deze vogels. Alle kiwi’s staan op een rode lijst. Verschillende soorten zijn kwetsbaar, gevoelig of bedreigd. De grootste problemen komen door ingevoerde roofdieren en verlies van leefgebied.
Voor de komst van de mens leefde de kiwi in een wereld met weinig of geen inheemse zoogdieren die op hem joegen. Daarna veranderde alles. Katten, hermelijnen, honden en varkens brachten nieuw gevaar mee. Vooral voor eieren en jonge dieren is dat een groot risico.
Juist daarom voelt de kiwi vogel als een dier uit een andere wereld. Hij is perfect gebouwd voor een leven op de bosbodem in Nieuw-Zeeland, maar veel minder voor een landschap waarin nieuwe roofdieren rondlopen. Dat maakt bescherming geen luxe, maar noodzaak.
Zie je in een opvang, dierentuin of bij gehouden vogels tekenen van ziekte of afwijkend gedrag, dan is het verstandig een dierenarts of vogelarts in te schakelen. Zelf diagnoses stellen helpt niet.
FAQ over de kiwi vogel
Hoe groot wordt een kiwi vogel?
Een volwassen kiwi vogel is ongeveer zo groot als een kip en weegt meestal tussen de 1,4 en 4 kilo.
Wat eet een kiwi vogel?
Hij eet vooral wormen, insecten, larven, kevers, spinnen en kleine slakken. Soms staan ook vruchten, kleine krabben en rivierkreeften op het menu.
Waar leeft de kiwi vogel?
De kiwi vogel leeft van nature alleen in Nieuw-Zeeland, in onder meer bossen, struikgewas, kustduinen, graslanden en berggebieden met dekking.
Kan een kiwi vogel vliegen?
Nee. Het is een loopvogel. De vleugels zijn maar ongeveer 5 centimeter lang en zitten verborgen onder de veren.
Hoe lang broedt een kiwi vogel?
Gemiddeld 80 dagen. Dat is de langste broedduur die bij vogels bekend is.
